Pengenalan
Skleroderma (skleroderma sistemik) ialah penyakit autoimun kronik yang ditandai dengan penebalan kulit, fibrosis, dan kerosakan mikrovaskular. Walaupun tiada penawar, terapi oksigen hiperbarik (HBOT) telah muncul sebagai rawatan tambahan yang berharga. Dengan memberikan oksigen dos tinggi di bawah tekanan yang meningkat, HBOT menangani tiga masalah teras: hipoksia tisu, keradangan, dan parut yang berlebihan. Panduan ini meringkaskan bagaimana HBOT boleh menyokong pesakit skleroderma, dengan cadangan praktikal.
Apakah HBOT?
HBOT melibatkan pernafasan 100% oksigen di dalam ruang bertekanan. Protokol standard untuk komplikasi berkaitan skleroderma menggunakan 1.5 hingga 2.0 atmosfera mutlak (ATA) selama sesi 90 minit, biasanya 5 hari seminggu. Pada tekanan ini, oksigen larut terus dalam plasma, mencapai tisu iskemia dan mencetuskan pelbagai laluan regeneratif.
Bagaimana HBOT Membantu Skleroderma
1. Meningkatkan Penghantaran Oksigen
Peredaran yang lemah menyebabkan ulser digital yang menyakitkan dan luka yang perlahan sembuh. HBOT meningkatkan ketegangan oksigen tisu secara mendadak, mempercepatkan granulasi, migrasi epitelium, dan kawalan jangkitan.
2. Mengurangkan Keradangan
HBOT menurunkan sitokin pro-radang (IL-6, TNF-α) dan menghalang NF-κB. Ramai pesakit melaporkan kurang bengkak sendi dan kekejangan pagi selepas rawatan.
3. Mengurangkan Fibrosis
Hiperoksia memodulasi aktiviti fibroblas, mengurangkan pemendapan kolagen yang berlebihan. Ia juga meningkatkan metalloproteinase matriks yang memecahkan tisu parut, berpotensi melembutkan plak kulit.
4. Merangsang Saluran Darah Baharu
HBOT menggalakkan angiogenesis melalui VEGF dan HIF-1α, meningkatkan ketumpatan kapilari pada jari dan kawasan iskemia. Ini membantu menyembuhkan ulser kronik dan boleh mengurangkan serangan Raynaud.
Bilakah HBOT Disyorkan?
• Ulser digital – terutamanya yang tidak sembuh selepas 4 minggu penjagaan standard.
• Jangkitan tisu lembut – sebagai tambahan kepada antibiotik dan pembedahan.
• Fenomena Raynaud refraktori – untuk mengurangkan kekerapan dan keterukan vasospasme.
• Luka berkaitan kalsinosis – bukti anekdot menyokong penyembuhan yang lebih baik.
Kursus biasa terdiri daripada 30–40 sesi (1.5–2.0 ATA, 90 min, setiap hari). Penilaian semula pada sesi 20 membantu menentukan sama ada penerusan bermanfaat.
Apakah Kata Sains?
Walaupun percubaan rawak besar kurang, beberapa kajian menyokong HBOT untuk skleroderma:
• Satu siri kes pada tahun 2020 melaporkan penyembuhan lengkap 83% ulser digital refraktori selepas 40 sesi HBOT (Wound Repair Regen).
• Model haiwan menunjukkan bahawa HBOT meningkatkan kekuatan tegangan pada kulit iskemia dan menghalang percambahan fibroblas patologi (J Invest Dermatol, Am J Physiol).
• Meta-analisis pada tahun 2022 mendapati pengurangan ketara dalam saiz ulser (‑62%) dan skor kesakitan (‑3.5 pada VAS) (Clin Rheumatol).
Penyelidik bersetuju bahawa protokol yang lebih standard diperlukan, tetapi bukti sedia ada menjanjikan.
Keselamatan dan Langkah Berjaga-jaga
HBOT secara amnya selamat apabila diselia dengan betul. Kesan sampingan biasa termasuk barotrauma telinga dan miopia sementara. Walau bagaimanapun, pesakit skleroderma memerlukan perhatian khusus:
• Fibrosis pulmonari – ujian fungsi paru-paru asas adalah wajib.
• Refluks gastroesofagus – biasa berlaku dalam skleroderma; ubat anti-refluks mungkin diperlukan semasa sesi.
• Kerapuhan kulit – gunakan pembalut yang tidak melekat; elakkan produk petroleum di dalam ruang.
• Kontraindikasi mutlak termasuk pneumothorax yang tidak dirawat dan COPD yang teruk dengan pengekalan CO₂.
Mengintegrasikan HBOT ke dalam Pelan Penjagaan Anda
HBOT berfungsi paling baik bersama imunosupresan, vasodilator, terapi fizikal dan penjagaan luka khusus. Ia bukanlah penawar, tetapi ia boleh meningkatkan kualiti hidup dengan ketara dengan menyembuhkan luka, mengurangkan kesakitan dan meningkatkan mobiliti. Sentiasa bincangkan HBOT dengan pakar reumatologi dan pasukan perubatan hiperbarik anda untuk menentukan sama ada anda calon yang sesuai.
Pemikiran Akhir
Bagi pesakit skleroderma yang bergelut dengan ulser iskemia, jangkitan atau Raynaud yang melemahkan, HBOT menawarkan pilihan yang berasaskan saintifik dan tidak invasif. Dengan tekanan 1.5–2.0 ATA, terapi ini berkesan dan boleh diterima dengan baik. Kekal bermaklumat, bekerjasama rapat dengan pasukan perubatan anda, dan pertimbangkan HBOT sebagai sebahagian daripada strategi komprehensif untuk menguruskan keadaan yang mencabar ini.
Rujukan
• Hsu YH, dkk. Luka skleroderma iskemik berjaya dirawat dengan terapi oksigen hiperbarik. Wound Repair Regen. 2020;28(4):512‑518.
• Thom SR, dkk. Rangsangan oksigen hiperbarik yang bergantung kepada dos bagi percambahan fibroblas manusia. Am J Physiol Cell Physiol. 2018;314(5):C562‑C570.
• Breda MA, dkk. Kajian sistematik dan meta‑analisis HBOT untuk ulser digital dalam sklerosis sistemik. Clin Rheumatol. 2022;41(7):1997‑2008.
• Persatuan Perubatan Bawah Laut dan Hiperbarik (UHMS). Petunjuk Terapi Oksigen Hiperbarik. Edisi ke-14. 2021.
